انجمن مالی اسلامی ایران، سومین پیش‌نشست یازدهمین همایش مالی اسلامی را با موضوع "هوش مصنوعی و نقش آن در توسعه تکافل" برگزار کرد.

سخنرانان این مراسم، دکتر سعید صحت عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی؛ دکتر عباس راد عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و عضو هیئت مدیه شرکت بیمه سینا؛ دکتر احسان جلالی لواسانی عضو کمیته علمی اندیشکده کسب و کار بیمه و تکافل؛ و دکتر مهدی منصوری رئیس مرکز تخصصی تکافل شرکت بیمه ما بودند.

* هوش مصنوعی؛ پیشران آینده تکافل و مالیه اسلامی *

سعید صحت، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، در سومین پیش‌نشست یازدهمین همایش بین‌المللی مالی اسلامی، با تأکید بر نقش روزافزون هوش مصنوعی در توسعه نظام مالی اسلامی، گفت: به‌دلیل چالش‌هایی همچون ربا و قمار در برخی سازوکارهای مالی متعارف، حرکت به‌سوی «تکافل» به‌عنوان یک مدل منطبق با شریعت، در سطح جهانی شتاب گرفته است.

به گفته وی، تکافل که امروز به‌عنوان یکی از بخش‌های رو‌به‌رشد صنعت مالی اسلامی شناخته می‌شود، بدون بهره‌گیری هدفمند از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، نمی‌تواند به کارایی مطلوب دست یابد. صحت افزود: «نه‌تنها در صنعت بیمه، بلکه در تمامی صنایع کشور، آموزش نیروی انسانی متخصص، مدیریت داده‌محور و طراحی سیستم‌های هوشمند، شرط بهره‌برداری مؤثر از فناوری است. حتی در آینده نزدیک، به نظارت شرعی دیجیتال در نظام‌های مالی و تکافل نیاز جدی خواهیم داشت.»

* چالش کمبود نیروی متخصص *

این استاد دانشگاه با اشاره به چالش‌های پیش‌روی تکافل و هوش مصنوعی تصریح کرد: کمبود نیروی انسانی متخصصی که هم‌زمان به فقه معاملات، مالیه اسلامی، تکافل و هوش مصنوعی مسلط باشد، یکی از موانع اصلی توسعه این حوزه در ایران و حتی در سطح بین‌المللی است.

* افزایش شفافیت و عدالت با تحلیل داده‌های کلان *

صحت با بیان اینکه هوش مصنوعی از طریق تحلیل داده‌های بزرگ می‌تواند خطای انسانی را کاهش دهد، اظهار کرد: «افزایش شفافیت، بهبود اعتماد مشارکت‌کنندگان و انطباق هرچه بیشتر تکافل با شریعت اسلامی، از مهم‌ترین دستاوردهای استفاده از هوش مصنوعی است.»
وی افزود: تحلیل داده‌های سلامت، سبک زندگی، سوابق پزشکی و محیط زندگی افراد، امکان پیش‌بینی دقیق‌تر ریسک و تعیین قیمت عادلانه‌تر را فراهم می‌کند؛ موضوعی که بدون قمار و حدس غیرمنطقی، عدالت مورد تأکید آموزه‌های اسلامی را تقویت می‌کند.

* مدیریت هوشمند صندوق‌های تکافل *

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به نقش هوش مصنوعی در مدیریت صندوق‌های تکافل گفت: «پیش‌بینی کسری یا مازاد صندوق‌ها، مدیریت جریان نقدی، افزایش شفافیت مالی و کاهش سوءمدیریت، از جمله کارکردهای مهم هوش مصنوعی است که با اصول امانت‌داری در اسلام هم‌راستاست.»

* کشف تقلب و تسریع پرداخت خسارت *

وی یکی دیگر از کاربردهای کلیدی هوش مصنوعی را کشف تقلب (Fraud Detection) دانست و توضیح داد: «شناسایی الگوهای غیرعادی در ادعاهای خسارت، کشف پرونده‌های مشکوک، شناسایی مدارک جعلی و جلوگیری از سوءاستفاده، نه‌تنها از منظر اقتصادی بلکه از نظر شرعی نیز اهمیت بالایی دارد؛ چراکه تقلب، ظلم به مشارکت‌کنندگان صندوق است.»

به گفته صحت، خودکارسازی فرآیند بررسی و پرداخت خسارت، موجب تسریع، افزایش عدالت و ارتقای رضایت مشتریان می‌شود؛ امری که هم رضایت مردم و هم رضایت شرع را در پی دارد.

* تجربه‌های جهانی و الگوی مالزی *

این استاد دانشگاه با اشاره به تجربیات بین‌المللی گفت: «در کشور مالزی، بانک مرکزی نظارت شرعی بر بانک‌ها و شرکت‌های تکافل را اعمال می‌کند و از هوش مصنوعی به‌طور گسترده برای پایش تطابق شرعی استفاده می‌شود.»
وی همچنین به نمونه‌هایی از شرکت‌های بیمه بین‌المللی اشاره کرد و افزود: شرکت‌هایی مانند AXA و Lemonade با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، فرآیندهای پشتیبانی و پرداخت خسارت را به‌شدت کوتاه کرده‌اند؛ به‌طوری‌که در برخی موارد، خسارت‌ها در عرض چند دقیقه یا حتی چند ثانیه پرداخت می‌شود.

صحت تأکید کرد: نکته‌ی بسیار مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که نمایندگان بیمه نیز باید توانمند شوند. من مطالعه‌ای داشتم درباره‌ی ژاپن؛ در آنجا شرکت‌های بیمه طرح‌هایی دارند که به نمایندگان خود کمک می‌کنند تا قوی‌تر شوند و بتوانند مشاوره‌های دقیق‌تر و حرفه‌ای‌تری به مشتریان ارائه دهند.

* افق پیش‌روی تکافل در ایران *

صحت در پایان با اشاره به اقدامات اولیه انجام‌شده در کشور، از جمله شکل‌گیری صندوق‌های «همتا به همتا»، اظهار امیدواری کرد: «با اصلاح قوانین، توسعه پنجره تکافل، راه‌اندازی تکافل اتکایی و استفاده هدفمند از فناوری‌های نوین، تکافل بتواند در کنار بیمه متعارف، نقش مؤثری در افزایش رضایت مشتریان و توسعه صنعت بیمه کشور ایفا کند.»

* هوش مصنوعی؛ مشاور نوین تکافل و پیشران عدالت مالی *

در ادامه این نشست، صحت با اشاره به نقش فزاینده هوش مصنوعی در مالیه اسلامی گفت: امروز از هوش مصنوعی به‌عنوان «مشاور هوشمند تکافل» استفاده می‌شود که می‌تواند به پرسش‌های کاربران پاسخ دهد، تفاوت تکافل و بیمه را توضیح دهد و پوشش‌های بیمه‌ای متناسب با نیازهای واقعی افراد را پیشنهاد کند.

وی افزود: این فناوری با افزایش آگاهی شرعی مشارکت‌کنندگان، از فروش ناعادلانه جلوگیری کرده و امکان شخصی‌سازی محصولات تکافل، به‌ویژه در حوزه تکافل خرد و بیمه‌های خرد مناسب اقشار کم‌درآمد را فراهم می‌کند؛ موضوعی که در راستای عدالت اجتماعی و مقاصد شریعت اهمیت بالایی دارد.

به گفته صحت، هوش مصنوعی علاوه بر بازاریابی و قیمت‌گذاری خدمات بیمه‌ای، در تدوین استراتژی‌های بلندمدت، مدیریت منابع انسانی و فرآیند جذب و ارزیابی نیروهای متخصص در صنعت بیمه و تکافل نیز کاربرد گسترده‌ای دارد.

او در عین حال تأکید کرد: استفاده از هوش مصنوعی نیازمند نظارت دقیق، رعایت حریم خصوصی داده‌ها، شفافیت الگوریتم‌ها و پایبندی به اصول اخلاقی است و در نهایت، قضاوت نهایی باید بر عهده متخصصان باتجربه صنعت باشد.

دکتر احسان جلالی لواسانی در نشستی تخصصی به بررسی ابعاد مختلف تأثیر هوش مصنوعی بر صنعت تکافل پرداخت و با تشریح چارچوب‌های نوین، نقش این فناوری را در ارتقای کارایی، شفافیت و حکمرانی شرعی در نظام مالی اسلامی تبیین کرد.

* چارچوب‌ها و بخش‌های اصلی تکافل متأثر از هوش مصنوعی *

به گفته وی، هوش مصنوعی در حال بازآفرینی بخش‌های کلیدی صنعت تکافل است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: مدل‌های پذیرش ریسک و نرخ‌گذاری؛ مدیریت عملیات و پرداخت خسارت؛ حکمرانی و نظارت شرعی؛مدیریت صندوق و توزیع مازاد؛ تشخیص تقلب و امنیت مالی؛ بازاریابی، نگهداشت و تجربه مشتری؛تکافل اتکایی و مدیریت ریسک کلان؛ سرمایه‌گذاری دارایی‌های صندوق‌های تکافل

* جایگاه تکافل در نظام مالی اسلامی *

دکتر جلالی لواسانی با تأکید بر نقش بنیادین تکافل در ساختار مالی اسلامی، این نهاد را «ستون مدیریت ریسک و تأمین نیازهای بیمه‌ای» در این نظام دانست و افزود: تکافل، جایگزین شرعی بیمه‌های متعارف بوده و جایگاه آن را می‌توان در چهار محور اساسی تبیین کرد.

* ابزار تعاون و همبستگی اجتماعی *

او اظهار کرد: برخلاف بیمه‌گری متعارف که مبتنی بر انتقال ریسک است، تکافل بر پایه اشتراک ریسک شکل گرفته و مصداق عملی اصل قرآنی «تعاون» محسوب می‌شود؛ مدلی که در آن اعضای جامعه به‌صورت جمعی در جبران خسارت‌های یکدیگر مشارکت دارند.

* تکمیل‌کننده زنجیره خدمات مالی اسلامی *

وی تصریح کرد: نظام مالی اسلامی بدون سازوکارهای حمایتی، نظامی ناقص است. تکافل در کنار بانکداری اسلامی و بازار سرمایه اسلامی (صکوک)، ضلع سوم مثلث خدمات مالی اسلامی را تشکیل می‌دهد و نقش کلیدی در پوشش ریسک دارایی‌ها و قراردادهای مالی ایفا می‌کند.

* جایگزین شرعی برای رفع شبهات فقهی *

این کارشناس مالی ادامه داد: تکافل با حذف عناصر ممنوعه در بیمه‌های متعارف، جایگاه خود را در فقه اقتصادی تثبیت کرده است؛ از جمله:
- غرر (ابهام): تبدیل قرارداد به «هبه معوض»
- ربا: سرمایه‌گذاری وجوه در بازارهای مالی اسلامی
- قمار: جایگزینی رابطه بیمه‌گر–بیمه‌گذار با مشارکت جمعی

* نهاد مدیریت دارایی‌های اخلاقی *

به گفته این پژوهشگر، تکافل صرفاً سازوکار جبران خسارت نیست، بلکه نهادی برای سرمایه‌گذاری اخلاق‌محور به‌شمار می‌رود و منابع آن باید در پروژه‌هایی با توجیه اقتصادی، اخلاقی و شرعی سرمایه‌گذاری شود.

* هوش مصنوعی؛ موتور تحلیل و تصمیم‌سازی در خدمات مالی *

در ادامه این نشست، دکتر جلالی لواسانی هوش مصنوعی را به‌عنوان شاخه‌ای از علوم رایانه معرفی کرد که با تکیه بر الگوریتم‌ها و یادگیری ماشین، امکان تحلیل، پیش‌بینی و تصمیم‌سازی هوشمند را برای مؤسسات مالی فراهم می‌کند.

به گفته او، مؤسسات خدمات مالی در حال حاضر از هوش مصنوعی در حوزه‌هایی نظیر تحلیل بازار و رفتار مشتری؛ اعتبارسنجی؛ بیمه و تکافل مبتنی بر میزان استفاده؛ معاملات داده‌محور؛ و کشف و پیشگیری از تقلب بهره می‌برند.

او افزود: یکی از چالش‌های مهم هوش مصنوعی، عدم شفافیت در فرآیند تصمیم‌گیری یا همان مسئله «جعبه سیاه» عنوان شد که نیازمند چارچوب‌های نظارتی و اخلاقی دقیق‌تری است.

* فناوری‌های دیجیتال اثرگذار در مالی اسلامی، بیمه و تکافل*

در ادامه این نشست، جلالی لواسانی به مهم‌ترین فناوری‌های دیجیتال اثرگذار در صنعت مالی و تکافل اشاره کرد و گفت:

بلاکچین: با تسهیل احراز هویت، انطباق با مقررات و ثبت غیرقابل‌تحریف تراکنش‌ها؛

تحلیل کلان‌داده: به عنوان زیرساخت اصلی دیجیتالی‌سازی خدمات مالی و شناخت عمیق رفتار مشتری

واقعیت افزوده (AR): تجسم داده‌های پیچیده برای تصمیم‌گیری سریع‌تر

زیست‌سنجی: افزایش امنیت، کنترل تقلب و شناسایی تهدیدات سایبری

اینترنت اشیا (IoT): بسترتوسعه بیمه و تکافل مبتنی بر رفتار

رایانش ابری: پشتیبان بانکداری دیجیتال، مدیریت بیمه و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات از مهم‌ترین فناوری‌های دیجیتال اثرگذار در صنعت مالی و تکافل هستند.

جلالی لواسانی در خاتمه تصریح کرد: بر اساس مباحث مطرح‌شده، تکافل در نظام مالی اسلامی به‌عنوان بازوی حمایتی، اخلاقی و عدالت‌محور ایفای نقش می‌کند و هوش مصنوعی می‌تواند با ارتقای دقت، سرعت و شفافیت، این نهاد را برای پاسخ‌گویی به نیازهای پیچیده اقتصاد مدرن توانمندتر سازد؛ مشروط بر آن‌که ملاحظات شرعی، اخلاقی و حکمرانی داده به‌درستی رعایت شود.

* تکافل در ایران؛ سود محدود، شفافیت حداکثری و رقابت فناوری‌محور *

عباس راد، عضو هیئت‌مدیره شرکت بیمه سینا و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، در سومین پیش‌نشست یازدهمین همایش بین‌المللی مالی اسلامی با تأکید بر ضرورت اجرای هرچه سریع‌تر تکافل در کشور گفت: یکی از دلایل اصلی اجرایی نشدن تکافل در دوره‌های گذشته، عدم استقبال شرکت‌های بیمه به دلیل تفاوت ساختار سودآوری آن با بیمه‌های متعارف بوده است.

به گفته وی، در بیمه‌های متعارف، حق‌بیمه‌های دریافتی پس از کسر هزینه‌ها و پرداخت خسارت‌ها، به‌عنوان سود نصیب سهام‌داران می‌شود و شرکت‌های بیمه ترجیح می‌دهند کل سود ناشی از عدم وقوع خسارت برای تعداد زیادی از بیمه‌گذاران، در اختیار سهام‌داران قرار گیرد.
این در حالی است که در مدل تکافل ــ به‌ویژه مدل وکالت ــ شرکت بیمه تنها حق‌الوکاله خود را دریافت می‌کند و سود نهایی شرکت محدود به همین میزان است؛ موضوعی که باعث کاهش جذابیت تکافل برای شرکت‌های بیمه شده است.

* رشد جهانی تکافل دو برابر بیمه‌های متعارف *

راد با اشاره به تجربه جهانی تکافل افزود: نرخ رشد تکافل در دنیا حدود دو برابر بیمه‌های متعارف است. دلیل این موضوع آن است که محصولات مالی اسلامی از اهرم‌های پرریسک سودآور استفاده نمی‌کنند. وی یادآور شد: در بحران مالی سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸، مؤسسات مالی اسلامی در مقایسه با سایر مؤسسات مالی، کمترین آسیب را متحمل شدند، چراکه از اهرم‌های مالی پرریسک استفاده نکرده بودند.

* شفافیت؛ نقطه تلاقی تکافل و بلاک‌چین *

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی همچنین افزایش جمعیت مسلمانان در جهان و شرعی‌بودن تکافل را از عوامل مهم رشد این صنعت دانست و گفت: شفافیت یکی از ارکان اساسی تکافل است. همان‌گونه که در صندوق‌های سرمایه‌گذاری بازار سرمایه، ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) به‌صورت لحظه‌ای اعلام می‌شود، در تکافل نیز شفافیت اطلاعاتی نقش محوری دارد.

وی با اشاره به فناوری بلاک‌چین اظهار کرد: بلاک‌چین که از فناوری‌های نوظهور است و شرکت‌هایی مانند آکسا از آن استفاده می‌کنند، حداکثر سطح شفافیت را فراهم می‌کند. از این منظر، بلاک‌چین و تکافل در یک نقطه مشترک به هم می‌رسند و می‌توانند مکمل یکدیگر برای افزایش شفافیت باشند.

* تقلب ۳۰ درصدی در بیمه‌های درمان؛ چالش بزرگ بیمه‌های ایرانی *

راد در ادامه با بیان اینکه بیشترین چالش شرکت بیمه سینا در حوزه بیمه‌های درمان است، گفت: تقلب در رشته‌های بیمه درمان و ثالث بیش از سایر رشته‌هاست و بخش عمده پرتفوی بیمه سینا را نیز بیمه درمان تشکیل می‌دهد.
به گفته وی، بر اساس مطالعات انجام‌شده در آمریکا، حدود ۱۰ درصد از هزینه‌های پرداختی بیمه‌های درمان ناشی از تقلب است، در حالی که رگولاتور صنعت بیمه معتقد است این رقم در ایران به حدود ۳۰ درصد می‌رسد؛ عددی بسیار بزرگ که استفاده از بلاک‌چین می‌تواند آن را به نزدیک صفر کاهش دهد.

*بلاک‌چین؛ ابزار کاهش تقلب تا نزدیک صفر*

عضو هیئت‌مدیره بیمه سینا در بخش دیگری از سخنان خود به نقش هوش مصنوعی در صنعت بیمه پرداخت و گفت: نخستین کاربرد هوش مصنوعی در بیمه، پیش‌بینی است. آمارهای سنتی توان پیش‌بینی در داده‌های کلان را ندارند، اما هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل کلان‌داده‌ها، احتمال تقلب مشتریان جدید را پیش‌بینی کند و نقش مهمی در کاهش تخلفات ایفا کند.

وی دومین تکنیک مهم هوش مصنوعی را خوشه‌بندی عنوان کرد و افزود: در این روش، مشتریان بر اساس میزان ریسک در خوشه‌های پرریسک، کم‌ریسک و ریسک متوسط قرار می‌گیرند و حق‌بیمه متناسب با سطح ریسک هر خوشه تعیین می‌شود؛ فرآیندی که عملاً بخشی از وظایف اکچوئری را انجام می‌دهد.

راد سومین تکنیک هوش مصنوعی را قوانین انجمنی یا وابستگی دانست و توضیح داد: همان‌طور که در فروشگاه‌های زنجیره‌ای با تحلیل سبد خرید مشتریان الگوهای رفتاری استخراج می‌شود، در صنعت بیمه نیز می‌توان با تحلیل داده‌های مشتریان، روابط و الگوهای مشابهی را شناسایی کرد.

* آینده صنعت بیمه؛ اجتناب‌ناپذیر در مسیر فناوری‌های نوین*

وی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: انقلاب بزرگی در حوزه هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین در صنعت بیمه و تکافل در پیش است.

راد همچنین به موضوع رمزارزها اشاره کرد و گفت:پذیرش تدریجی رمزارزها در ایران و تلاش برای قانون‌گذاری در این حوزه، رقابت در صنعت بیمه و تکافل را شدیدتر خواهد کرد. در صورت امکان پرداخت حق‌بیمه با رمزارز، مشتریان می‌توانند به‌راحتی از شرکت‌های بیمه خارجی بیمه‌نامه خریداری کنند و در زمان وقوع حادثه نیز با استفاده از هوش مصنوعی و ارسال تصاویر و ویدئو، خسارت خود را دریافت کنند؛ موضوعی که چالشی جدی برای شرکت‌های بیمه داخلی خواهد بود.

* هرمنوتیک، قلب هوش مصنوعی در تکافل است / تکافل باید «بال» اقتصاد ایران باشد نه «وبال» آن *

دکتر مهدی منصوری، رئیس مرکز تخصصی تکافل شرکت بیمه «ما»، در سومین پیش‌نشست یازدهمین همایش بین‌المللی مالی اسلامی، با تأکید بر رویکرد نهادمحور و تفسیری، گفت: بدون فهم عمیق نهاد، قرارداد و هرمنوتیک، تلاش برای توسعه بیمه و به‌ویژه تکافل، مصداق «آب در هاون کوبیدن» است.

وی با اشاره به سال‌ها تدریس اقتصاد، بیمه، فلسفه و ریاضیات اظهار کرد: نهادگرایی به ما می‌آموزد که رفتار کنشگران اقتصادی صرفاً محصول قوانین مصوب نیست، بلکه قواعد رسمی و غیررسمی، تفسیرها و حتی عوامل انسانی در تصمیم‌گیری‌ها نقش تعیین‌کننده دارند. گاه حال خوب یک قاضی یا یک بیان درست می‌تواند مسیر یک پرونده را تغییر دهد؛ اینجاست که اهمیت هرمنوتیک آشکار می‌شود.

منصوری با تشریح مفهوم «نسل‌های بیمه» افزود: بخش عمده‌ای از بیمه‌های کلاسیک و حتی تکافل فعلی در ایران و جهان همچنان در نسل اول بیمه قرار دارند؛ نسلی کاغذمحور، پرهزینه، با تصمیم‌گیری کاملاً انسانی، قیمت‌گذاری تجربی و قواعد ثابت که مستعد خطا و تقلب است.

او با بیان اینکه ضریب نفوذ بیمه در کشورهای پیشرفته به ۱۱ تا ۱۲ درصد رسیده، گفت: این شاخص در ایران کمتر از ۳ درصد (حدود ۲.۱ درصد) است و افزایش آن تأثیر معناداری بر رشد اقتصادی و GDP دارد. به گفته وی، بیمه ابزاری مهم در شرایط تورمی و سیاست‌های پولی انقباضی است؛ چراکه می‌تواند بدون افزایش پایه پولی، منابع خرد را جمع‌آوری و به سمت فعالیت‌های مولد هدایت کند.

رئیس مرکز تخصصی تکافل بیمه «ما» ادامه داد: نسل دوم بیمه‌ها، بیمه‌های دیجیتال هستند که در آن‌ها فرایندها دیجیتالی و هزینه‌ها کاهش می‌یابد، اما صنعت بیمه ایران عمدتاً هنوز در نسل اول باقی مانده است. نسل سوم بیمه‌ها، بیمه‌های هوشمند و نسل چهارم، بیمه‌های شناختی هستند که بر هوش مصنوعی، تصمیم‌سازی الگوریتمی، مدیریت فعال ریسک و قیمت‌گذاری پویا استوارند.

وی با طرح این پرسش کلیدی گفت: تکافل به‌عنوان یک نهاد مالی اسلامی مبتنی بر عدالت، مشارکت و اعتماد، در کدام نسل بیمه قرار دارد؟

منصوری تأکید کرد: اگر بستر قانونی و نهادی مناسب در کشور فراهم شود، تکافل می‌تواند در چارچوب نسل سوم و چهارم بیمه، به گشایشی مهم برای صنعت بیمه و اقتصاد ایران تبدیل شود. تکافل نباید به‌عنوان پدیده‌ای «برهم‌زننده» تلقی شود، بلکه بستری متفاوت و مکمل است. تکافل باید برای اقتصاد کشور «بال» باشد، نه «وبال».

او در پایان با اشاره به پیوند هرمنوتیک و هوش مصنوعی در تکافل گفت: در تکافل با سه نوع تفسیر مواجه هستیم؛ تفسیر حقوقی، فقهی و اقتصادی. اگر الگوریتم‌ها نتوانند مفاهیمی مانند غرر یا مشارکت فقهی را درک کنند، صرفاً ماشین‌های محاسبه‌گر خواهند بود. هرمنوتیک، قلب هوش مصنوعی در تکافل است.