انجمن مالی اسلامی ایران وبینار بین المللی با عنوان” چالش‌های حقوقی و اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در بازارهای مالی اسلامی, “23 آذر ماه ساعت ۱۴ برگزارکرد.

سخنران: پروفسور دکتر نور رزینا محمد زین،

استاد دانشکده علوم اقتصاد و مدیریت (KENMS)، دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی

خلاصه نشست: 

چالش‌های حقوقی و اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در بازار مالی اسلامی

هوش مصنوعی به سرعت در حال دگرگونی بازارهای مالی جهانی است. پیش بینی می شود ارزش بازار هوش مصنوعی از حدود ۱۸۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ به ۴.۸ تریلیون دلار تا سال ۲۰۳۳ خواهد رسید. بازار مالی اسلامی به طور محوری تحت تأثیر این روند فناوری در اقتباس هوش مصنوعی در خدمات و عملیات مالی خود قرار گرفته است. به طور کلی، هوش مصنوعی به عنوان «هوش ماشین‌ها یا نرم‌افزار در مقابل هوش انسان‌ها تعریف می‌شود. هدف نهایی هوش مصنوعی، ایجاد فناوری برای توانمندسازی ماشین‌ها برای عملکردی هوشمندانه است.

خدمات هوش مصنوعی در بازار مالی اسلامی عمدتاً برای کارایی عملیاتی، مدیریت ریسک و بهبود انطباق حقوقی و حاکمیت شرعی استفاده می‌شود. رایج‌ترین خدمات هوش مصنوعی در میان بانک‌های اسلامی شامل (i) تأیید هویت (۶۷٪)، (ii) چت‌بات‌ها و دستیاران مجازی (۵۶٪) و (iii) تحلیل ردپای دیجیتال (۴۴٪) است.

ادغام هوش مصنوعی در بازارهای مالی اسلامی هم فرصت‌ها و هم چالش‌هایی را ارائه می‌دهد که می‌توان آن را از منظر کلان و خرد تحلیل کرد. در سطح کلان، اثربخشی پذیرش هوش مصنوعی به تعامل پویا بین مقامات تنظیم‌گر، مؤسسات مالی، سرمایه‌گذاران و مشتریان و همچنین بلوغ چارچوب حقوقی و نظارتی یک کشور بستگی دارد. در سطح خرد، پذیرش هوش مصنوعی به ظرفیت نهادی مؤسسات فردی خدمات مالی اسلامی بستگی دارد، به ویژه آمادگی آن‌ها برای ادغام هوش مصنوعی در سیستم‌های داخلی در حالی که انطباق با قوانین موجود و اصول شریعت حفظ می‌شود.

نمونه‌هایی از چالش‌های حقوقی و اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی را می‌توان در (i) اجتهاد دیجیتال یا فتوای 'هوش مصنوعی' و (ii) کلاهبرداران هوش مصنوعی ردیابی کرد. در اجتهاد دیجیتال یا فتوای 'هوش مصنوعی'، هوش مصنوعی تنها به عنوان یک ابزار پشتیبان تصمیم‌گیری برای مفتّیان یا قاضی واجد شرایط با تحلیل منابع و شبیه‌سازی استدلال عمل می‌کند، اما فاقد نیّت لازم و اقتدار برای تولید یک فتوای معتبر حقوقی یا دینی بدون بازبینی و اعتبارسنجی انسانی است. علاوه بر این، ظهور کلاهبرداران هوش مصنوعی با استفاده از ویدیوها و ارتباطات خودکار، تهدید فزاینده‌ای از تقلب دیجیتال متقاعدکننده و جرم مالی مبتنی بر فناوری را نشان می‌دهد که نیازمند اجرای قانونی قوی‌تر و ممکن است با جرائم مالی سنتی متفاوت باشد.

در نتیجه، هوش مصنوعی ممکن است مزایای محتملی در تقویت بازار مالی اسلامی ارائه دهد. همزمان، بدون آمادگی نظارتی خود بازار مالی اسلامی، هوش مصنوعی ممکن است سیلابی از ریسک‌های بالقوه حقوقی و اخلاقی را گشوده کند.