سخنرانی دکتر محمد اسلم اکبر

عنوان: چالش‌های انطباق شریعت در استفاده از هوش مصنوعی

دکتر محمد اسلم اکبر، معاون دانشکده علوم اقتصاد و مدیریت در دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی، به بررسی نگرانی‌های فزاینده اخلاقی و فقهی مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی در بازارهای مالی اسلامی پرداخت. سخنرانی او با عنوان «چالش‌های انطباق شریعت در استفاده از هوش مصنوعی»، به تقاطع فناوری‌های نوظهور و اصول حقوقی اسلامی پرداخت.

دکتر اسلم این بحث را با شناسایی نقش روزافزون هوش مصنوعی و رباتیک در خدمات مالی، از جمله معاملات الگوریتمی، ارزیابی خودکار ریسک و پروفایل‌سازی مشتریان آغاز کرد. با این حال، وی هشدار داد که اتوماسیون فرآیند تصمیم‌گیری، ریسک‌های عمیقی به همراه دارد، به ویژه در مورد شفافیت، انصاف و پاسخگویی؛ عناصری که به طور عمیقی با ارزش‌های شریعت گره خورده‌اند.

دکتر اسلم اصول کلیدی فقهی ضروری برای حاکمیت بر رفتار هوش مصنوعی را پرهیز از ضرر (لا ضرر و لا ضرار)، اطمینان از پاسخگویی (مسئولیت)، رعایت وضوح قراردادی (پرهیز از غرر) و حفظ کرامت و حریم خصوصی انسان (حرمت) شمرد.

معاون دانشکده علوم اقتصاد و مدیریت دانشگاه بین المللی اسلامی مالزی همچنین مثال‌های عینی از سوءاستفاده از هوش مصنوعی را ارائه داد و هشدار داد که هوش مصنوعی می‌تواند تبعیض را تداوم بخشد، رفتار مالی را دستکاری کند یا مسئولیت را مخدوش سازد؛ ریسک‌هایی که می‌توانند هم انطباق با شریعت و هم اعتماد بازار را به خطر بیندازند.

برای مقابله با این چالش‌ها، او «چارچوب تاب‌آوری سایبری مبتنی بر شریعت» را پیشنهاد کرد که شامل ادغام محافظت‌های حقوقی و اخلاقی در توسعه و استقرار هوش مصنوعی است. او از نهادهای مالی اسلامی خواست تا مکانیزم‌های مدیریت ریسک فناوری پیشگیرانه‌ای را ایجاد کنند که ریشه در فقه کلاسیک و حقوق سایبری معاصر داشته باشد.

وی در پایان گفت: مقامات مالی اسلامی باید به اجتهاد در مورد ریسک‌های نوظهور هوش مصنوعی بپردازند تا اطمینان حاصل شود که نوآوری با مقاصد شریعت، به ویژه حفظ مال، عقل و آبرو همسو است.