به گفته مؤسسه رتبه‌بندی فیچ ,افزایش نوسانات قیمت کالاها، نرخ‌های سود و نرخ‌های ارز پس از شروع جنگ اسراثیل-آمریکا علیه ایران، اهمیت مشتقات اسلامی را برای مدیریت ریسک تقویت کرده است. با این حال، پذیرش این ابزارها در کشورهای مختلف متفاوت است.

اکثر بانک‌های اسلامی دارای رتبه از فیچ، از مشتقات اسلامی استفاده کرده‌اند اما این استفاده در میان شرکت‌های بیمه اسلامی بسیار ناچیز است.

انتشار اوراق بهادار اسلامی (صکوک) و اوراق قرضه‌الحاقی اسلامی شروع به گنجاندن مشتقات اسلامی در ساختار خود کرده‌اند. با این حال بازار مشتقات اسلامی هنوز در بیشتر بازارهای اصلی مالی اسلامی نسبت به مشتقات متعارف عقب‌تر است. این مؤسسه خاطرنشان می‌کند که فقدان جایگزین‌های منطبق با شریعت برای مشتقات اعتباری، سهام، کالا، آینده‌نگری و دارایی‌های دیجیتال وجود دارد.

موانع کلیدی شامل محدودیت‌های شرعی، استانداردسازی محدود، شکاف‌های زیرساختی، شکاف‌های آگاهی و سیستم‌های مالی در حال تحول در بسیاری از کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی است.

بازار مشتقات متعارف نیز در بیشتر کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در مقایسه با سایر مناطق، توسعه‌یافته نیست. بر اساس داده های بانک تسویه حساب های بین المللی مجموع گردش معاملات مشتقات نرخ بهره خارج از بورس (OTC) در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، مالزی، اندونزی و ترکیه، کمتر از ۱٪ از حجم جهانی را در آوریل ۲۰۲۵ تشکیل ‌داد .

حدود ۷۵٪ از بانک‌های اسلامی دارای رتبه از فیچ، در سال ۲۰۲۵ تا سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ از مشتقات اسلامی استفاده کرده یا آنها را عرضه کرده‌اند. این میزان شامل پذیرش ۱۰۰٪ در بانک‌های اسلامی دارای رتبه از شورای همکاری خلیج فارس (GCC) بود. این ابزارها عمدتاً شامل مبادلات سواپ نرخ سود، قراردادهای پیش‌خرید ارز، و مبادلات ارز متقاطع (کراس‌کارنسی سواپ) و در برخی موارد، راه‌حل‌های پوشش ریسک کالا هستند. این ابزارها عملکرد اقتصادی مشابهی با مشتقات متعارف دارند که به کاهش ریسک کمک کرده و به طور بالقوه مشخصات اعتباری را بهبود می‌بخشند. بانک‌های اسلامی دارای رتبه باقی‌مانده که به طور فعال از مشتقات استفاده نمی‌کردند، عمدتاً در اندونزی، اردن، عراق، نیجریه و تونس بودند.

مالزی به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین کشورها برای مالی اسلامی برجسته است و هم مشتقات اسلامی خارج از بورس و هم مشتقات قابل معامله در بورس را ارائه می‌دهد. با این حال، مشتقات متعارف همچنان بر بازار مسلط هستند و فیچ تخمین می‌زند که تنها ۱٪ از مشتقات در سال ۲۰۲۵ اسلامی بوده‌اند.

در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (به جز عمان)، مشتقات اسلامی خارج از بورس در دسترس‌تر هستند، در حالی که مشتقات اسلامی قابل معامله در بورس عمدتاً وجود ندارند یا در مراحل اولیه هستند. با وجود معرفی آنها در سال ۲۰۲۰، هیچ مشتقاتی در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ و بیشتر سال ۲۰۲۵ در بورس عربستان (بزرگترین بورس منطقه) معامله نشد.

امارات متحده عربی در میان بازارهای نوظهور در گردش معاملات مشتقات نرخ بهره خارج از بورس، پیشرو است. حجم معاملات به میانگین روزانه ۶۸ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسید که نسبت به ۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۲ (شامل سازمان خدمات مالی دبی) افزایش شدیدی داشت و امارات را بر اساس داده‌های بانک تسویه حساب بین المللی به عنوان یازدهمین بازار بزرگ جهانی معرفی کرد. در آوریل ۲۰۲۶، سازمان تنظیم مقررات دارایی‌های مجازی دبی با اعلام چارچوب نظارتی برای مشتقات قابل معامله در بورس در دارایی‌های مجازی، گام دیگری در توسعه این بازار برداشت.

کمی کمتر از دو سوم بانک‌های اسلامی دارای رتبه از فیچ در پایان سه‌ماهه اول ۲۰۲۶، دارای درجه سرمایه‌گذاری بودند و حدود ۸۰٪ از آنها چشم‌انداز پایدار (Stable Outlook) داشتند. بیشتر بانک‌های اسلامی شورای همکاری خلیج فارس در برابر جنگ ایران مقاوم بودند، زیرا دارای معیارهای مالی مستحکم و نقدینگی و سرمایه کافی هستند.

منبع: زویا